ابن قبه رازى ( حدود 317 ق ) ابو جعفر محمد بن قبه از ديگر متكلمان برجستهء عصر غيبت و از دانشمندان مكتب رى ، نخست از معتزليان ، و شاگرد ابو القاسم بلخى معتزلى بود كه سپس به مذهب تشيع گرويد . او در علم كلام ، تبحر و دانش فراوان داشت و هم‌چنين به فراگيرى حديث پرداخته بود ، به‌طورى كه در زمرهء راويان و در سلسلهء مشايخ روايت برخى محدثان و عالمان شيعه جاى دارد . « 1 » از كتاب‌هاى مشهور وى ، كتاب الانصاف بود كه ابو الحسين سوسنگردى ، از متكلمان شيعه و از شاگردان ابو سهل نوبختى ، نقل كرده كه اين كتاب را نزد ابو القاسم بلخى در بلخ برد و بلخى پس از مطالعه آن ، كتابى در ردّ آن ، به نام المسترشد فى الامامه نوشت . سوسنگردى اين كتاب را نزد ابن قبه آورد و او كتاب المستثبت فى الامامه را در ردّ آن نگاشت . سوسنگردى مىگويد كه اين كتاب را دوباره به نزد بلخى برد و او در ردّ آن كتاب نقض المستثبت را تحرير كرد ؛ اما وقتى كه كتاب اخير را به رى آورد تا به ابن قبه نشان دهد ، او درگذشته بود . « 2 » به نظر مىرسد كه كتاب الانصاف ابن قبه در نوع خود ، كتاب ارزنده‌اى بوده كه شيخ مفيد در كتاب العيون و المحاسن از آن نقل كرده است و شيخ صدوق در كمال الدين و تمام النعمه و سيد مرتضى در الفصول و الشافى و حتى ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه از آن مطالبى آورده‌اند . « 3 » علاوه بر اين كتاب ، عالمان شيعه به ساير اقوال وى نيز استشهاد كرده‌اند ، از جمله شيخ صدوق در كتاب كمال الدين و تمام النعمه ، مناظرات و پاسخ‌هاى مستدل وى به ابو زيد علوى زيدى مذهب را به تفصيل نقل كرده و هم‌چنين پاسخ‌هاى او

--> ( 1 ) . طوسى ، الفهرست ، ص 389 و نجاشى ، همان ، ص 376 . ( 2 ) . نجاشى ، همان ، ص 376 . ( 3 ) . تبريزى ، ريحانة الادب ، ج 6 ، ص 112 و قمى ، الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 382 .